Ford Fabriek Amsterdam: van Model A tot Mustang en sluiting

Autoverhaal van de week

Tijdens een van onze autoverhalen stuurde iemand een foto van  zijn Mustang. Een Ford Mustang, al een bijzondere auto op zichzelf. Maar het verhaal achter deze maakte hem extra bijzonder.

Zijn auto was in Amsterdam gebouwd. Niet geïmporteerd. Niet verscheept als complete auto. Gebouwd. In Amsterdam. Aan het Noordzeekanaal in de Ford fabriek Amsterdam Hemweg.

Dat maakte ons nieuwsgierig. En hoe meer we uitzochten, hoe groter het verhaal werd, over een Amsterdamse fabriek die bijna vijftig jaar lang auto’s bouwde, een slimme truc om invoerrechten te omzeilen, een handjevol Mustangs met een uniek chassisnummer, en een sluiting die de stad op zijn kop zette.

Ford Fabriek Amsterdam, een fabriek die begon met een veto

Het verhaal begon eigenlijk in Rotterdam.

In 1929 besluit Ford een eigen assemblagefabriek in Nederland te bouwen. Rotterdam lijkt de logische keuze, de grootste haven van Europa, de ideale plek voor een automerk dat zijn auto’s per schip laat aanvoeren. Er wordt grond aangekocht, het terrein bouwrijp gemaakt.

Dan bezoekt Henry Ford het terrein zelf, op 3 en 4 oktober 1930. Hij bekijkt het terrein. En spreekt zijn veto uit.

De bouwplaats ligt niet aan het water. En dat is voor Ford een harde eis: elke Ford-fabriek ter wereld moet direct bereikbaar zijn per schip, zodat onderdelen rechtstreeks van het schip de fabriek in kunnen. Rotterdam voldoet niet.

Amsterdam grijpt zijn kans. De gemeente biedt een alternatieve locatie aan in het Westelijk Havengebied, pal naast het Noordzeekanaal. En om de deal te sluiten doet Amsterdam iets bijzonders: ze graven er een eigen haven bij, oorspronkelijk “Haven West” geheten, later omgedoopt tot de Fordhaven. Zo diep dat schepen letterlijk naast de fabriek konden lossen, waarna kranen de kratten met onderdelen rechtstreeks uit de ruimen de hal in tilden.

Ford zegt ja.

Voor 800.000 gulden koopt de N.V. Nederlandsche Ford Automobiel Fabriek een terrein van 16 hectare. Op 8 oktober 1931 wordt de eerste betonnen heipaal geslagen. De fabriek is in september 1932 operationeel. Op 15 mei 1933 vindt de officiële opening plaats, vastgelegd op film. Henry Ford en zijn zoon Edsel zijn er niet bij. Ze sturen een telegram. In het Stadsarchief Amsterdam is uitgebreid beeldmateriaal bewaard gebleven van de fabriek en de demonstraties.

Waarom in kratten?

De auto’s die in Amsterdam worden gebouwd, komen niet als complete wagens uit Amerika of Engeland. Ze worden verscheept als CKD-pakketten, Completely Knocked Down. Volledig uit elkaar gehaald, verpakt in kratten, per schip naar de Fordhaven.

De reden is simpel: invoerrechten. Europese landen heffen hoge tarieven op geïmporteerde complete auto’s. Op losse onderdelen gelden lagere tarieven. Door de auto’s in stukken te verschepen en in Amsterdam in elkaar te zetten, betaalt Ford aanzienlijk minder belasting. Het is een methode die Ford wereldwijd toepast van Australië tot Argentinië.

De foto van rijen Ford truck-chassis klaar voor assemblage, die je hieronder ziet? Dat is de CKD-methode in de praktijk.

Chassis Ford Fabriek Amsterdam

De jaren dertig: een fabriek in een crisistijd

De eerste modellen die van de band rollen zijn de Ford Junior en de Ford Model A,  in de volksmond ook wel de A-Ford. Kleine aantallen, handmatig werk, een fabriek die nog aan zichzelf bouwt.

In 1928, vier jaar voor de opening, stond Ford al op de eerste plaats in het Nederlandse wagenpark met 12.336 auto’s. Chevrolet en Citroën stonden op twee en drie. Ford was al een begrip in Nederland, de fabriek aan de Hemweg moest dat fundament versterken.

Het is geen makkelijke tijd. De economische crisis treft Nederland hard. Maar de fabriek draait. Een Ford is in die jaren een auto voor de gegoede burgerij, zakenmensen en ondernemers. In de showrooms en in de bladen verschijnen advertenties voor de Mercury 8, een merknaam van Ford, een stap boven de gewone Ford en een stap onder de Lincoln. Ook de Mercury wordt in Amsterdam geassembleerd, iets wat veel mensen niet weten.

Mercury-8-ford-fabriek-amsterdam

De oorlog

In mei 1940 valt Duitsland Nederland binnen. De fabriek aan de Hemweg komt onder Duits toezicht. De productie verschuift,  personenauto’s maken deels plaats voor materiaal ten behoeve van de bezetter. Het is een periode die Ford Amsterdam, zoals zoveel Nederlandse bedrijven, liever niet te veel uitlicht.

Na de bevrijding in 1945 begint de wederopbouw. Nederland heeft behoefte aan auto’s, aan transport, aan mobiliteit. De fabriek heropent maar kampt aanvankelijk met materiaaltekorten. Pas in de jaren vijftig komt de echte groei.

De jaren vijftig en zestig: bloeiperiode

In de jaren vijftig rollen de Anglia, Consul, Taunus, Zodiac, Zephyr en later de Cortina van de band. Op het hoogtepunt werken er meer dan 1.200 mensen aan de Hemweg. In 1928 had Ford Nederland 55 personeelsleden. Nu zijn het er twintig maal zoveel.

De mijlpalen stapelen zich op: in 1934 de 500e Ford. In 1947 de 50.000e. In 1960 de 250.000e.

In 1954 brengt Henry Ford II een bezoek aan de Amsterdamse fabriek, niet zijn grootvader Henry Ford, want die overleed in 1947. Henry Ford II was de man die het bedrijf na de oorlog nieuw leven inblies, en hij wilde met eigen ogen zien hoe de Europese operaties draaiden.

De Mercury werd al die jaren ook in Amsterdam geassembleerd. In 1954 werden er 144 Mercuries gebouwd, in 1955 oplopend naar 189. In de advertentie uit 1947 staat het er gewoon: “De exclusieve Mercury 1947 wordt eveneens gebouwd in de Nederlandsche Ford Automobiel Fabriek.” En trots: “Ford betrekt ook Nederland in zijn opzienbarende prijsverlaging.” Een pijl van Detroit naar Amsterdam.

Bezoek_Henry_Ford_aan_Ford_fabriek_in_Amsterdam,

April 1964: de Mustang wordt geïntroduceerd in de Ford Fabriek Amsterdam

Op 13 april 1964 introduceert Ford de Mustang aan de Nederlandse pers in het Hilton Hotel in Amsterdam. De reactie is enthousiast.

Op diezelfde dag, 17 april 1964, wordt de Mustang geïntroduceerd op de New York World’s Fair én in showrooms door heel Amerika. Op de eerste dag komen er vier miljoen mensen kijken. In het eerste jaar worden er 418.000 verkocht.

Henry Ford II kondigt aan dat de Mustang ook buiten Amerika verkocht zal worden. En dat Amsterdam het Europese assemblagepunt wordt.

September 1965: de Mustang arriveert aan de Hemweg

In de zomervakantie van 1965, als de fabriek tijdelijk stilligt wordt de productielijn van de Ford Anglia omgebouwd voor de Mustang. Machines worden verplaatst, werkplekken aangepast, personeel opgeleid.

In september 1965 start de assemblage. De eerste Amsterdamse Mustang rolt van de band: een hardtop, het enige model dat in Amsterdam wordt gebouwd. Geen fastback, geen cabriolet.

De kratten komen per schip vanuit Dearborn, Michigan. De onderdelen worden uitgeladen via de Fordhaven, gecontroleerd en in elkaar gezet. Vijf tot tien Mustangs per dag.

De respons van de dealers overtreft alle verwachtingen. Al in oktober 1965 kunnen de eerste bestellingen worden geplaatst.

Wat maakt een Amsterdamse Mustang anders?

Wie een Amsterdamse Mustang wil herkennen, kijkt naar het VIN,  het Vehicle Identification Number, het chassisnummer.

Waar Amerikaanse Mustangs een VIN kregen uit Dearborn, San Jose of Metuchen, begonnen de in Amsterdam gebouwde exemplaren met AN. De letter N verwijst naar Netherlands. Het is een afwijkend Europees VIN-formaat niet hetzelfde systeem als de Amerikaanse codering, maar een eigen opmaak die Ford voor zijn Europese assemblagefabrieken gebruikte.

Uit de originele dealerbrieven van 1966 blijkt bovendien dat de Amsterdamse Mustang leverbaar was in Amsterdamse buitenkleuren, lakkleuren die niet in het standaard Amerikaanse aanbod zaten en dat een doorlopende voorbank als optie beschikbaar was. Een typisch Europese wens die in Amerika nauwelijks voorkwam.

Een deel van de 1966-productie ging overigens niet eens naar Nederlandse dealers. Een groot deel van de Amsterdamse Mustangs uit 1967 was bestemd voor export naar Frankrijk.

Hoeveel zijn er gebouwd?

Het meest geciteerde getal is ongeveer 500, maar het exacte aantal is nooit officieel geregistreerd door Ford.

Wat wel bekend is: onderzoeker Kevin Marti heeft aangetoond dat er in 1966 precies 397 Mustangs in Amsterdam zijn gebouwd. Allemaal hardtops. Allemaal met AN-code.

De productie in 1965 was kleiner. In 1967 liep de productie gestaag af. Midden 1967 werd de Mustang-assemblage gestaakt en werden klanten doorverwezen naar Ford Antwerpen voor de import van Amerikaanse Fords.

Het totaal over alle jaren ligt vermoedelijk tussen de 400 en 600 exemplaren. Ter vergelijking: in Amerika verlieten honderdduizenden Mustangs per jaar de fabriek.

De neergang: Transcontinental en verlies

Na de Mustang richt de fabriek zich op de Ford Cortina en later, vanaf 1975, op de Ford Transcontinental, een zware vrachtwagen waarmee Ford de Europese truckmarkt wil veroveren.

In 1975 wordt een volledig nieuwe vrachtwagenfabriek gebouwd op het Hemweg-terrein. Een grote investering. En een grote gok.

Die gok mislukt. De Transcontinental was gebouwd in de verwachting dat Groot-Brittannië zijn maximaal toegestane vrachttonnage zou verhogen. Die wetswijziging komt er nooit. De Cummins dieselmotor is degelijk maar dorstig. De markt valt zwaar tegen. In de periode 1975 tot 1981 worden er in totaal slechts 5.000 Transcontinentals gebouwd, dat was de beoogde jaarproductie. De verliezen stapelen zich op.

In 1978 stopt ook de assemblage van de Escort en Taunus. De Ford Transit wordt naar Amsterdam gehaald, maar compenseert het verlies niet. In 1979 en 1980 zijn de resultaten opnieuw slecht.

Ford besluit de productie over te hevelen naar de fabriek in Genk, België. Daar ligt het ziekteverzuim lager en zijn er minder stakingsuren.

In_Fordfabriek_bij_Hembrug_wordt_niet_gewerkt_wegens_staking_in_Engeland_fabriek

1981: Ford Fabriek Amsterdam moet blijven

Als het sluitingsbesluit valt, gaan 1.650 werknemers de straat op.

De demonstraties zijn groot en emotioneel. “Ford moet blijven” staat op de borden. Op de brug bij het Rijksmuseum marcheert een menigte met een spandoek: “Keert de aanval op de werkgelegenheid.” De werknemers bezetten de fabriek twee keer, in april en in juni 1981.

Er is ook politieke druk. Maar minister van Economische Zaken Gijs van Aardenne weigert financieel bij te springen. Ford houdt vast aan het sluitingsbesluit.

In november 1981 rolt de laatste Ford Transit van de band. Na bijna vijftig jaar sluit de N.V. Nederlandsche Ford Automobiel Fabriek haar deuren.

De gebouwen worden gesloopt. Het terrein wordt ingenomen door het Overslagbedrijf Amsterdam (OBA). Van de Fordhaven is niets meer te zien.

Demonstratie_in_Amsterdam_tegen_de_bedrijfssluiting_van_Ford

Wat bleef er over?

In 2007, 25 jaar na de sluiting, keert Ford Nederland terug op het voormalige fabrieksterrein aan de Hemweg. Een evenement voor oud-werknemers, dealers en genodigden. Mensen die er tientallen jaren hebben gewerkt lopen door wat nu een overslagterrein is.

Naar aanleiding van de publicatie van dit artikel ontving ik een waardevolle aanvulling van Mustang-onderzoekers Marc Noordink en Reiny van Uden.

In een eerdere versie van dit artikel schreef ik dat er geen compleet register van de in Amsterdam geassembleerde Mustangs bestaat. Dat was niet volledig. Er bestaat wel een zorgvuldig bijgehouden database van bekende Amsterdamse Mustangs, die door Marc en Reiny wordt beheerd. Hierin zijn op dit moment 71 auto’s opgenomen die zich verspreid over Europa en zelfs in de Verenigde Staten bevinden.

Deze database is bewust niet openbaar. Uit respect voor de privacy van eigenaren worden chassisnummers (VIN’s) en andere gegevens alleen met toestemming gedeeld. Dankzij het vertrouwen van eigenaren worden, ruim zestig jaar na de productie, nog altijd nieuwe Amsterdamse Mustangs aan het register toegevoegd.

Ook de geschiedenis van dit onderzoek is bijzonder. De zoektocht begon ruim twintig jaar geleden toen de Amerikaanse onderzoeker Dave Hammar, bekend van het South of the Border Registry, ontdekte dat naast Mexico ook in Amsterdam Mustangs werden geassembleerd. Met hulp van Nederlandse liefhebbers ontstond vervolgens een register van de destijds bekende Amsterdamse Mustangs. Tegenwoordig wordt deze kennis onder andere verder aangevuld en bewaard via het Amsterdam-topic op het Dutch Mustang & Ford Forum.

Met dank aan Marc Noordink en Reiny van Uden voor hun waardevolle aanvulling en hun jarenlange inzet om dit bijzondere stukje Nederlandse Fordgeschiedenis te documenteren.

Wie een Mustang heeft met een AN-code en dat nog niet weet, loopt mogelijk rond met een stukje Amsterdamse autogeschiedenis.

Meer verhalen als dit

Dit soort verhalen, over auto’s met een onverwacht Nederlands tintje zijn precies waarom we dol zijn op autogeschiedenis.

In onze Classic Cars cursus duiken we dieper in de verhalen achter bijzondere auto’s. Voor iedereen die klassiekers niet alleen wil rijden, maar ook echt wil begrijpen.

Heb jij zelf een auto met een bijzonder verhaal? Laat het ons weten; wie weet wordt het het volgende autoverhaal van de week.

Ik ontvang het autoverhaal graag in mijn inbox

Mis geen Autoverhaal van de Week. Iedere week duiken we in een bijzonder verhaal uit de autogeschiedenis. Van vergeten autofabrieken en iconische klassiekers tot bijzondere races, uitvindingen en mensen achter de auto's.

Naam(Vereist)
Privacy(Vereist)

FAQ: Veelgestelde vragen over de Ford Fabriek Amsterdam

Wat is een Amsterdamse Mustang? Een Amsterdamse Mustang is een Ford Mustang die tussen 1965 en 1967 werd geassembleerd in de Ford-fabriek aan de Hemweg in Amsterdam. Ze zijn te herkennen aan hun afwijkende VIN-opbouw die begint met AN.

Hoeveel Amsterdamse Mustangs zijn er gebouwd? Onderzoek van Kevin Marti wijst uit dat er in 1966 precies 397 zijn gebouwd. Het totaal over alle jaren ligt vermoedelijk tussen de 400 en 600 exemplaren.

Wat betekent de AN-code? AN verwijst naar Amsterdam/Netherlands. Het is een Europees VIN-formaat dat Ford gebruikte voor zijn assemblagefabrieken buiten Amerika.

Waarom werden de Mustangs in Amsterdam gebouwd? Om invoerrechten te besparen. Complete auto’s werden zwaar belast bij invoer; losse onderdelen (CKD-pakketten) niet of nauwelijks. Door de Mustang in Amsterdam in elkaar te zetten was hij goedkoper te leveren aan Europese klanten.

Welk type Mustang werd in Amsterdam gebouwd? Alleen de hardtop. Geen fastback en geen cabriolet.

Werd er in Amsterdam alleen Ford gebouwd? Nee. De fabriek assembleerde tientallen modellen waaronder ook Mercury, het duurdere zustermerk van Ford. In de jaren vijftig werden er jaarlijks honderd tot tweehonderd Mercuries in Amsterdam gebouwd.

Waarom sloot de fabriek in 1981? De Ford Transcontinental, een zware vrachtwagen geïntroduceerd in 1975, werd een commerciële mislukking. In totaal werden er maar 5.000 gebouwd, terwijl de beoogde jaarproductie dat moest zijn. Stijgende verliezen leidden tot het besluit de productie over te hevelen naar Genk. Minister Van Aardenne weigerde financieel bij te springen.

Wat is er nu op het terrein? Het terrein wordt gebruikt door het Overslagbedrijf Amsterdam (OBA). De fabriek is gesloopt, de Fordhaven bestaat niet meer.

Wat was de Fordhaven? Een speciale insteekhaven die de gemeente Amsterdam groef om de deal met Ford binnen te halen. Schepen konden er naast de fabriek lossen, waarna kratten met onderdelen rechtstreeks de hal in werden getild.