De eerste Ford die precies op tijd kwam

De eerste Ford ooit verkocht: precies op tijd

Autoverhaal van de week

Vandaag is het 23 juli. Mijn verjaardag, ik ben 35 geworden.

Tijdens mijn onderzoek naar de Ford-fabriek in Amsterdam en het ontstaan van de auto stuitte ik op een bijzonder toeval. Op precies deze datum, 23 juli, verkocht Ford Motor Company zijn allereerste auto.

Dat gebeurde in 1903, toen Ford nog geen wereldmerk was, de Model T nog niet bestond en niemand kon voorspellen hoe groot het bedrijf zou worden. Ford was op dat moment niet veel meer dan een jonge autofabrikant in een houten loods in Detroit. De eerste verkoop kwam bovendien op een moment waarop het geld bijna op was.

Een nieuw autobedrijf in Detroit

Ford Motor Company werd op 16 juni 1903 opgericht door Henry Ford en elf andere investeerders. Samen brachten zij een startkapitaal van 28.000 dollar bijeen.

Henry Ford leverde zijn technische kennis, ervaring en naam. De andere investeerders zorgden voor het geld dat nodig was om het bedrijf daadwerkelijk te beginnen.

De eerste Ford-fabriek stond aan Mack Avenue, aan de oostkant van Detroit. Het was geen enorm fabriekscomplex met lange productielijnen, maar een betrekkelijk eenvoudige houten loods.

Daar werden de eerste auto’s grotendeels met de hand opgebouwd.

Ford maakte lang niet alle onderdelen zelf. Motoren, carrosserieën, wielen en andere componenten kwamen van verschillende leveranciers. Die onderdelen moesten worden ingekocht voordat er ook maar één complete auto kon worden verkocht.

Het startkapitaal verdween daardoor in hoog tempo.

Personeel moest worden betaald, de werkplaats moest worden ingericht en leveranciers wilden hun geld ontvangen. Binnen enkele weken was van de oorspronkelijke 28.000 dollar bijna niets meer over.

Ford Motor Company zou nog slechts 223 dollar in kas hebben gehad.

Voor een bedrijf dat nog geen enkele auto aan een klant had afgeleverd, was dat een bijzonder kwetsbare positie.

De tandarts die precies op tijd kwam

Op 15 juli 1903 kwam er eindelijk een bestelling binnen.

De klant was Dr. Ernst Pfenning, een tandarts uit Chicago die in Duitsland was geboren. Hij bestelde een Ford Model A met een zogenaamde tonneau-carrosserie: een uitvoering met een extra zitgedeelte achterin, waardoor er plaats was voor vier personen.

De prijs bedroeg 850 dollar.

Op 23 juli 1903 werd de auto verkocht en afgeleverd. Ford Motor Company had zijn eerste officiële klant.

De betaling kwam precies op tijd. Het jonge bedrijf had dringend inkomsten nodig om verder te kunnen produceren en nieuwe onderdelen te kunnen bestellen.

Het is natuurlijk te eenvoudig om te zeggen dat een tandarts in zijn eentje Ford redde. Maar zonder de eerste klanten en hun betalingen had het bedrijf het waarschijnlijk bijzonder moeilijk gekregen.

Ford had nu in ieder geval bewezen dat er mensen waren die zijn auto wilden kopen.

De eerste Ford Model A

De auto van Dr. Pfenning was een Ford Model A. Niet de bekendere Model A die in 1927 als opvolger van de Model T verscheen, maar de allereerste productieauto van Ford Motor Company.

Het was een compacte en eenvoudige auto die nog sterk deed denken aan de gemotoriseerde rijtuigen uit de beginjaren van de automobiel.

De auto had geen vaste cabine en standaard ook geen dak. De bestuurder en passagiers zaten volledig in de openlucht. Een kap kon tegen meerprijs worden besteld, maar luxe of bescherming tegen slecht weer stond duidelijk niet centraal.

De tweecilinder boxermotor was onder de zitplaats geplaatst en leverde ongeveer 8 pk. Daarmee kon de Model A een snelheid van ongeveer 45 kilometer per uur bereiken.

Dat lijkt tegenwoordig bescheiden, maar in 1903 was het meer dan genoeg voor de onverharde en vaak slechte wegen waarop de auto moest rijden.

De aandrijving verliep via kettingen naar de achterwielen. De auto had een planetaire versnellingsbak met twee versnellingen vooruit en een achteruit. Ford zou een vergelijkbaar bedieningsprincipe later opnieuw gebruiken bij de Model T.

De Model A was verkrijgbaar als tweepersoons runabout voor 750 dollar. De vierpersoons tonneau-uitvoering, zoals die van Dr. Pfenning, kostte 850 dollar.

Goedkoop was dat niet.

Rond 1900 verdiende een gemiddelde Amerikaanse werknemer ongeveer 438 dollar per jaar. Voor veel gezinnen vertegenwoordigde een Model A daarmee bijna twee volledige jaarsalarissen.

De eerste Ford was dus nog lang geen auto voor de gewone man.

Ford bleef zoeken

De Model A gaf Ford een begin, maar het was nog niet de auto waarmee Henry Ford zijn grote ambities kon waarmaken.

In de jaren die volgden bracht het bedrijf in hoog tempo nieuwe modellen uit. Ford gebruikte daarvoor letters: na de Model A verschenen onder andere de Model B, C, F, K, N, R en S.

Sommige modellen waren klein en relatief eenvoudig. Andere waren juist groter, krachtiger en duurder. Ford probeerde verschillende motoren, carrosserievormen en prijsklassen uit.

De Model C uit 1904 was bijvoorbeeld een doorontwikkeling van de Model A. Hij kreeg meer vermogen, een langere wielbasis en een opvallende motorkap aan de voorkant. Die kap gaf de auto een moderner uiterlijk, hoewel de motor nog altijd onder de zitplaats was geplaatst.

Met de grotere en luxere Model K probeerde Ford zelfs kopers in het hogere marktsegment aan te spreken. Maar Henry Ford raakte er steeds meer van overtuigd dat de toekomst niet lag bij kostbare auto’s voor een kleine groep rijke klanten.

Hij wilde een lichte, betrouwbare en betaalbare auto bouwen die door veel meer mensen gebruikt kon worden.

De Model N uit 1906 bracht Ford dichter bij dat doel. Het was een compacte viercilinder die eenvoudiger en goedkoper was dan veel concurrerende auto’s. Het succes van dat model liet zien dat er een grote markt bestond voor een praktische auto tegen een lagere prijs.

Alle ervaringen uit die eerste jaren kwamen uiteindelijk samen in een nieuw model.

De auto voor een groot publiek

In 1908 presenteerde Ford de Model T.

De nieuwe auto was sterk, eenvoudig te bedienen en bestand tegen de vaak slechte Amerikaanse wegen. Bovendien was hij ontworpen met het oog op grootschalige productie.

De Model T was bij zijn introductie nog niet voor iedereen goedkoop, maar Ford bleef zoeken naar manieren om de productie sneller en efficiënter te maken.

Vanaf 1913 werd in de Ford-fabrieken de bewegende assemblagelijn ingevoerd. In plaats van dat werknemers telkens naar een auto toe liepen, bewoog de auto langs verschillende werkstations. Iedere werknemer voerde steeds een beperkt aantal handelingen uit.

Daardoor daalde de productietijd drastisch.

Ford kon steeds meer auto’s bouwen en de verkoopprijs steeds verder verlagen. De Model T groeide uit tot een van de invloedrijkste auto’s uit de geschiedenis en bracht automobiliteit binnen het bereik van miljoenen mensen.

Maar die ontwikkeling begon niet in 1908.

Ze begon vijf jaar eerder, met een eenvoudige tweecilinder Model A in een houten loods aan Mack Avenue.

Van Detroit naar Amsterdam

Dertig jaar na die eerste verkoop opende Ford een fabriek aan de Hemweg in Amsterdam.

Vanaf 1933 werden daar Fords voor de Nederlandse en Europese markt geassembleerd. In de decennia daarna verlieten uiteenlopende modellen het Amsterdamse fabrieksterrein, waaronder de Anglia, Cortina, Taunus en verschillende bedrijfswagens.

Zelfs bijzondere auto’s zoals de Mustang en Mercury kwamen via de Amsterdamse Ford-vestiging in Nederland terecht.

De fabriek aan de Hemweg groeide uit tot een belangrijke werkgever en werd voor duizenden medewerkers een groot deel van hun leven. Toen de vestiging in 1981 sloot, kwam er een einde aan bijna vijftig jaar Ford-productie in Amsterdam.

Die enorme geschiedenis lijkt ver verwijderd van de kleine werkplaats waarin Ford in 1903 begon.

Toch loopt er een rechtstreekse lijn tussen beide plekken.

Alles wat later in Amsterdam werd gebouwd, begon uiteindelijk bij die eerste Model A. Bij een jong bedrijf dat nog maar 223 dollar zou hebben gehad. En bij een tandarts uit Chicago die besloot een auto te bestellen.

Lees ook het volledige verhaal over de Ford-fabriek in Amsterdam →

Meer verhalen als dit

FAQ: Veelgestelde vragen over Ford Model A